S
SoruCevap
SABARLAR
M 56 yuzyıllarda Batı Sibirya ile Kafkaslar'ın kuzey bolgesinde muhim tarihi rol oynadığı, ceşitli yabancı kaynaklardaki dağınık bilgilerin yardımı ile tesbit edilebilen Turk topluluğu Bizans tarihlerinde Sabar, Sabeir, Saber; Ermeni, Suryani, İslam kaynaklannda sırasıyla Savır, Sabr, S(a)bir, Sebir vb olarak adlandırılmaktadır Sabarlann islav veya Moğol yahut FinUgor menşeden geldiklerine dair iddialar eskimiş ve bugun onların Turk olduğu gerek taşıdıkları ad, gerek tarihi ve kulturel durumlariyle anlaşılmıştır Turlu dillerdeki ses değişmeleri neticesinde farklı şekillerde gorulen adlarının esasını teşkil eden ve ancak Turkce ile acıklanabilen Sabar keimesi sab+ar( sapar sapmak, fiiline+ar ekinin ilavesiyle Başka ornekler: Kazar, Bulgar, Kabar vb)'dan meydana gelmiş olup Sapan, yol değiştiren, başıboş kalan, serbestmanasındadır ve Turklerde ad verme usulune uygundur Ayrıca Sabarlara ait şahıs adları da Turkce'dir: Balak, iliger, Boarık Buğarık vb
Sabarların erken tarihleri iyi bilinmiyor Adlannın gosterdiği gibi, herhangi bir ana kutleden kopmaları bahis konusu ise, onların, asıl yurtları gibi gorunen Tanrı Dağlannın batısı ili nehri sahasında iken Asya buyuk Hun imparatorluğuna bağlı topluluklardan biri olmaları icabeder
Sabarlara ait ilk kesin haber, 461465 yıllarında Batı Sibirya kavimleri arasındaki buyuk kımıldama ve geniş olcudeki goc hadiseleri munasebetiyle, Bizans tarihcisi Priskos (5 yuzyıl) tarafından verilmiştir Daha sonra Prokopios (6 yuzyıl) ve K Porphyrogennetos(10 yuzyıl)'un eserlerinde de tekrarlanan bu habere gore, doğudan gelen Avar baskısı karşısında Sabarlar yerlerini terk edip batıya yonelmişler, AltaylarUral dağları arası duzluklerde (bugunku Kazakistan bozkırlarının guney sahası) yaşayan OğurTurk boylarını yurtlanndan atarak, Tobol ve icim ırmakları cevresinde yerleşmişlerdir Gecen asrın sonlarına doğru Batı Sibirya'da Vogullar, Ostiyaklar ve irtiş Tatarları arasında araştırmalar yapan S Patkanoffun tesbitlerine gore, Sabarlar bu bolgede yerli halkınkinden cok ustun kulturleri ile yuzyıllarca siiren derin tesirler yapmışlardır: Tobolsk dolaylarında, Ob, Tura ve irtiş boylarında Sabar, Saber (Tapar), Soper, Savri, Sabrei, Sıbır (Sıvır) gibi yer ve kale adları yaygındır Aysabar, Kunsabar gibi şahıs adlarına da rastlanır Tobolsk ahalisi buranın en eski sakinlerini Sybyr, Syvyr diye anmaktadır Ayrıca, bu civar halkın masallarında ve kahramanlık hikayelerinde Sabarlar geniş yer tutar Sabarları kendi buyukleri olarak kabul eden Ostiyaklar yanında, Vogulların da, sonraları tabiyetine girdikleri Ruslara Saperadını vermiş olmaları, halk nazannda eski Sabarların ustun durumlarını ortaya koyar Aynı sahada kurulduğu bilinen Sibir Hanlığı(16 asır)'nın da başkenti Sibir adını taşıyordu Bu kelime zamanla cok geniş bir coğrafyayı ifade etmiştir (Sibirya) Rusların once Sibir (İsker) şehrini ele gecirerek bolgeye verdikleri bu ad, Rus harekatı doğuya ilerledikce daha geniş sahaları gostermiş boylece Sabar Turklerinin hatırası gunumuze kadar yaşamağa devam etmiştir
Daha 503 yılında Doğu Avrupa'ya doğru hakimiyetlerini genişleterek bir kısım Bulgar gruplarını idarelerine alan Sabarlardan kalabalık bir kutlenin 515 sonlarında İtil (Volga)Don nehirleri arasında ve Kafkaslann kuzeyindeki Kuban ırmağı boyunda yerleşmesi ve doğrudan doğruya Bizans ve Sasani imparatorluklan ile temas kurması Sabarlann Doğu Avrupa tarihinde on safa cıkmalarına yol actı İranBizans savaşlarının devam etmekte olduğu o yıllardan itibaren hukumdar Balak (Belek?) idaresinde buyuk capta askeri faaliyet gosteren Sabarların Sasanilerle anlaşarak, Bizans'a karşı savaştıkları (516), Ermeniye bolgesine akınlar yaptıkları ve arkasından Anadolu'ya girerek Kayseri, Ankara, Konya dolaylanna kadar ilerledikleri bilinmektedir Bu munasebetle, Sabarların buyuk savaş gucu ve bilhassa yuksek harp malzeme tekniği Bizans'ta hayret uyandırmış gorunmektedir: Sabarlar insan hafizasının hatırlayabildigi zamandan beri ne İranlılardan, ne Romalılardan hic kimsenin duşunemedigi makinelere sahiptirler Oyle ki, her iki imparatorlukta fenci eksik olmamış ve her devirde muhasara makineleri yapılmıştır, fakat şimdiye kadar bu barbarlanrıkine benzer bir bııluş ne ortaya konmuş, ne de onlar gibi kullanılabilmiştir Bu şuphesiz insan dehasının bir eseridir(*)
Balak(olm 520'ler)'tan sonra yerine gectiği anlaşılan dul hatunu Bo(ğ)arık savaşcılığı, idareciliği ve guzelliği ile meşhur bir Turk kıralicesi idi ve 100 binkişilik Sabar ordusuna kumanda ediyordu Bizans imparatoru Justinianos 1 (527565) ceşitli gumuş vazolar ve diğer zengin hediyeler karşılığında Boğarık ile anlaşmayı tercih etti (528) Bizans yıllardan beri surup gelmekte olan Sasaniler savaşında Sabarları kendine dost ve muttefık yapmayı daha uygun bir siyasi davranış saymış olmalı idi 531 yılına kadar Bizans ile işbirliği halinde gorulen Sabarlar hakkında, sonraki senelere ait acık bir habere rastlanmamakla beraber, onların Şehinşah Anuşirvan (Adil) zamanında, Sasanilerin Kafkaslar'daki surekli ve başarılı savaşlarında (bilhassa 545'de) hayli telefat verdikleri tahmin ediliyor ki, neticede bir askeri guc olmaktan cıkmışlar, ustelik 557'ye doğru Avarlardan da ağır bir darbe yemişlerdir Sabar sahası az sonra, Karadeniz'e ulaşan GokTurk idaresine girmiştir 576'da Guney Kafkaslar'daki hakimiyetleri Bizans tarafından yıkıldıktan sonra bir kısmı Kur nehrinin guneyine yerleştirilen Sabarların adlarına 7 yuzyıl ortalarına kadar dağınık şekilde rastlanmakta ve bu tarihlerde aynı botgede buyuk bir devlet olarak ortaya cıkan Hazarların esas kutlesini teşkil ettikleri, Hazar kabileleri olarak gorulen Belencer ve Semender'in aslında iki buyuk Sabar kutlesi olduğu anlaşılmaktadır
M 56 yuzyıllarda Batı Sibirya ile Kafkaslar'ın kuzey bolgesinde muhim tarihi rol oynadığı, ceşitli yabancı kaynaklardaki dağınık bilgilerin yardımı ile tesbit edilebilen Turk topluluğu Bizans tarihlerinde Sabar, Sabeir, Saber; Ermeni, Suryani, İslam kaynaklannda sırasıyla Savır, Sabr, S(a)bir, Sebir vb olarak adlandırılmaktadır Sabarlann islav veya Moğol yahut FinUgor menşeden geldiklerine dair iddialar eskimiş ve bugun onların Turk olduğu gerek taşıdıkları ad, gerek tarihi ve kulturel durumlariyle anlaşılmıştır Turlu dillerdeki ses değişmeleri neticesinde farklı şekillerde gorulen adlarının esasını teşkil eden ve ancak Turkce ile acıklanabilen Sabar keimesi sab+ar( sapar sapmak, fiiline+ar ekinin ilavesiyle Başka ornekler: Kazar, Bulgar, Kabar vb)'dan meydana gelmiş olup Sapan, yol değiştiren, başıboş kalan, serbestmanasındadır ve Turklerde ad verme usulune uygundur Ayrıca Sabarlara ait şahıs adları da Turkce'dir: Balak, iliger, Boarık Buğarık vb
Sabarların erken tarihleri iyi bilinmiyor Adlannın gosterdiği gibi, herhangi bir ana kutleden kopmaları bahis konusu ise, onların, asıl yurtları gibi gorunen Tanrı Dağlannın batısı ili nehri sahasında iken Asya buyuk Hun imparatorluğuna bağlı topluluklardan biri olmaları icabeder
Sabarlara ait ilk kesin haber, 461465 yıllarında Batı Sibirya kavimleri arasındaki buyuk kımıldama ve geniş olcudeki goc hadiseleri munasebetiyle, Bizans tarihcisi Priskos (5 yuzyıl) tarafından verilmiştir Daha sonra Prokopios (6 yuzyıl) ve K Porphyrogennetos(10 yuzyıl)'un eserlerinde de tekrarlanan bu habere gore, doğudan gelen Avar baskısı karşısında Sabarlar yerlerini terk edip batıya yonelmişler, AltaylarUral dağları arası duzluklerde (bugunku Kazakistan bozkırlarının guney sahası) yaşayan OğurTurk boylarını yurtlanndan atarak, Tobol ve icim ırmakları cevresinde yerleşmişlerdir Gecen asrın sonlarına doğru Batı Sibirya'da Vogullar, Ostiyaklar ve irtiş Tatarları arasında araştırmalar yapan S Patkanoffun tesbitlerine gore, Sabarlar bu bolgede yerli halkınkinden cok ustun kulturleri ile yuzyıllarca siiren derin tesirler yapmışlardır: Tobolsk dolaylarında, Ob, Tura ve irtiş boylarında Sabar, Saber (Tapar), Soper, Savri, Sabrei, Sıbır (Sıvır) gibi yer ve kale adları yaygındır Aysabar, Kunsabar gibi şahıs adlarına da rastlanır Tobolsk ahalisi buranın en eski sakinlerini Sybyr, Syvyr diye anmaktadır Ayrıca, bu civar halkın masallarında ve kahramanlık hikayelerinde Sabarlar geniş yer tutar Sabarları kendi buyukleri olarak kabul eden Ostiyaklar yanında, Vogulların da, sonraları tabiyetine girdikleri Ruslara Saperadını vermiş olmaları, halk nazannda eski Sabarların ustun durumlarını ortaya koyar Aynı sahada kurulduğu bilinen Sibir Hanlığı(16 asır)'nın da başkenti Sibir adını taşıyordu Bu kelime zamanla cok geniş bir coğrafyayı ifade etmiştir (Sibirya) Rusların once Sibir (İsker) şehrini ele gecirerek bolgeye verdikleri bu ad, Rus harekatı doğuya ilerledikce daha geniş sahaları gostermiş boylece Sabar Turklerinin hatırası gunumuze kadar yaşamağa devam etmiştir
Daha 503 yılında Doğu Avrupa'ya doğru hakimiyetlerini genişleterek bir kısım Bulgar gruplarını idarelerine alan Sabarlardan kalabalık bir kutlenin 515 sonlarında İtil (Volga)Don nehirleri arasında ve Kafkaslann kuzeyindeki Kuban ırmağı boyunda yerleşmesi ve doğrudan doğruya Bizans ve Sasani imparatorluklan ile temas kurması Sabarlann Doğu Avrupa tarihinde on safa cıkmalarına yol actı İranBizans savaşlarının devam etmekte olduğu o yıllardan itibaren hukumdar Balak (Belek?) idaresinde buyuk capta askeri faaliyet gosteren Sabarların Sasanilerle anlaşarak, Bizans'a karşı savaştıkları (516), Ermeniye bolgesine akınlar yaptıkları ve arkasından Anadolu'ya girerek Kayseri, Ankara, Konya dolaylanna kadar ilerledikleri bilinmektedir Bu munasebetle, Sabarların buyuk savaş gucu ve bilhassa yuksek harp malzeme tekniği Bizans'ta hayret uyandırmış gorunmektedir: Sabarlar insan hafizasının hatırlayabildigi zamandan beri ne İranlılardan, ne Romalılardan hic kimsenin duşunemedigi makinelere sahiptirler Oyle ki, her iki imparatorlukta fenci eksik olmamış ve her devirde muhasara makineleri yapılmıştır, fakat şimdiye kadar bu barbarlanrıkine benzer bir bııluş ne ortaya konmuş, ne de onlar gibi kullanılabilmiştir Bu şuphesiz insan dehasının bir eseridir(*)
Balak(olm 520'ler)'tan sonra yerine gectiği anlaşılan dul hatunu Bo(ğ)arık savaşcılığı, idareciliği ve guzelliği ile meşhur bir Turk kıralicesi idi ve 100 binkişilik Sabar ordusuna kumanda ediyordu Bizans imparatoru Justinianos 1 (527565) ceşitli gumuş vazolar ve diğer zengin hediyeler karşılığında Boğarık ile anlaşmayı tercih etti (528) Bizans yıllardan beri surup gelmekte olan Sasaniler savaşında Sabarları kendine dost ve muttefık yapmayı daha uygun bir siyasi davranış saymış olmalı idi 531 yılına kadar Bizans ile işbirliği halinde gorulen Sabarlar hakkında, sonraki senelere ait acık bir habere rastlanmamakla beraber, onların Şehinşah Anuşirvan (Adil) zamanında, Sasanilerin Kafkaslar'daki surekli ve başarılı savaşlarında (bilhassa 545'de) hayli telefat verdikleri tahmin ediliyor ki, neticede bir askeri guc olmaktan cıkmışlar, ustelik 557'ye doğru Avarlardan da ağır bir darbe yemişlerdir Sabar sahası az sonra, Karadeniz'e ulaşan GokTurk idaresine girmiştir 576'da Guney Kafkaslar'daki hakimiyetleri Bizans tarafından yıkıldıktan sonra bir kısmı Kur nehrinin guneyine yerleştirilen Sabarların adlarına 7 yuzyıl ortalarına kadar dağınık şekilde rastlanmakta ve bu tarihlerde aynı botgede buyuk bir devlet olarak ortaya cıkan Hazarların esas kutlesini teşkil ettikleri, Hazar kabileleri olarak gorulen Belencer ve Semender'in aslında iki buyuk Sabar kutlesi olduğu anlaşılmaktadır