S
SoruCevap
Kalbim sıkıştı! Kalp krizi geçireceğim! Otobüse yahut asansöre binemem! Çok yersem kalbim sıkışır! Yavaş hareket etmeliyim ki kalp krizi geçirmeyeyim!
İşte tüm bu şikayetlerin temelinde şayet organik bir sorun yoksa(kardiyovasküler sorunlar) endişe, panik, panik atak ve panik bozukluk kavramları yer almaktadır. O halde bu kavramları dehşet üzerinden tanımlamaya başlamak gerekmektedir.
Kaygı Nedir?
Bir ormanda olduğunuzu ve tabiatın hoşluğuna kendinizi bıraktığınızı hayal edin. Yürümeye başladınız. Akabinde hiç de istenmeyen bir şeyle karşılaştınız. Bir yılan! Birçok canlıda olduğu üzere bu türlü tehlike içeren bir durumda kaygıya kapılırız. Kaygının oluşması olağan bir şeydir. Hatta hayatta kalabilmek ismine çok kıymetli bir fonksiyonu vardır. Zira bizi savaş ya da kaç yansısına hazırlar. Pekala dehşet bunu nasıl yapar?
Dehşet sırasında adrenalin salgılanır. Adrenalin salgılandığında kandaki şeker oranı artar. Bu şekerin yakılması için ise oksijene muhtaçlık vardır. Oksijen alımını arttırmak için ise süratli nefes alıp vermeye başlarız. Bunun sonucunda ise kalp atım suratı artar ve kan süratli bir biçimde bedende dolanmaya başlar. Buraya kadar olan süreçte yaşananlar çarpıntı denilen durumu açıklamaktadır. Adrenalinin yaptıkları bununla da kalmaz. Bedende en çok kanın gittiği yer olan cilt ve sindirim sistemine giden kan damarlarını büzer. Tetikte olmamız için kanın birçoklarını kaslara pompalar. Kanın kaslarda fazla olması gücün artması demektir. Lakin cilt üzerindeki kanın geri çekilmesi üşümeyi beraberinde getirir. Kaslarda ki gücün artışı soğuk cilt üzerinde terlemeye neden olur. İşte soğuk soğuk terlemek dediğimiz şeyde tam olarak budur. Pekala ya mide bulantıları ve bağırsak hareketliliği? Adrenalinin sindirim sistemi üzerindeki damarları büzdüğünü söylemiştik. Bunların sonucu olarak ise az kan giden mide ve bağırsak sistemi bu halde reaksiyon vermektedir. O halde mide bulantısı ve bağırsakların garip durumunu da açıklamış olduk. Tüm bu olağan dışı yansılar adrenalinin bedendeki tesiri mühletince gerçekleşir. Burası çok değerli dikkat! Adrenalin azamî tesirine 15. dakika sonunda ulaşır. Yaklaşık 15 dakika daha azamî seviyede devam eder. Akabinde ise 15 dakikalık süreçte tesiri başlangıç seviyesine iner.
Pekala ya Panik atak nedir?
Panik atak endişeye büyük benzerlik gösterir. Adrenalin, mide bulantısı, terleme, süratli nefes alıp verme üzere belirtiler benzeridir. Lakin farklı olan kaygıda hali hazırda o an ortaya çıkan bir uyaran vardır. Panik atak da ise endişe objesi yoktur. İleride karşımıza çıkabilecek tehlikeli durumlar üzerinden işler. Fonksiyonel olabilecek bir durum yoktur, bilakis günlük hayattaki fonksiyonu de bozabilir. Beklenmedik bir formda gelişir. Meskende televizyon izlerken, yemek yerken, rastgele bir yerde ortaya çıkar. Birinci panik atak beklenmeden gelir, nedeni bilinemez, mana verilemez ve tehlike çağrıştırır. Bu nedenle endişe yaratacak bir durum ortaya çıkarır. Lakin bu yanlış alarm durumudur. Birinci panik atak durumunda kişi "Ölüyorum, kalp krizi geçiriyorum, nefes alamıyorum" formunda düşünür. Bu nedenle ambulansı, eşi-dostu- taksiyi arar, hastaneye gider… Artık biraz düşünelim. Panik atak durumunda kişi hastaneye vardığında sanki kaç dakika geçmiştir? Sanırım en fazla bir saat sonra hastaneye varmış olacaktır. Bu durum ise adrenalin tesirinin artık azalmaya başladığını gösterir. Fakat kişi bunu bilemez. Ve "Hastaneye gittim bir rahatlama geldi, ben de anlamadım." der. Hekimi görür hiçbir şeyi kalmaz! Artık adrenalin olağan düzeydedir. Bu durumda hastane o kişi için olumsuz pekiştireç haline gelmiştir. Yani kişi için hastaneye gitme davranışı pekişecektir. Kişi bundan sonra her atak için hastanenin yoluna düşecektir. Bir yere gidecekse hastane güzergahları üzerinden gidecektir. Pekala ya bu panik atak durumunda hastaneye gitmeseydi belirtiler devam edecek miydi? Şayet öbür bir nedeni yoksa yalnızca panik atak durumu ise hayır etmeyecekti. Olumsuz pekiştirmeyi görmemiş öğrenmemiş olacaktı.
Panik bozukluk nedir?
Birçok vakit panik atakla karıştırılan panik bozukluk çok daha kapsamlı bir durumdur.
DSM 5'e nazaran panik bozukluk kriterleri;
A) En az 1 aydır öteki panik atakların olacağına dair daima dert durumu (beklenti anksiyetesi)
B) En az 1 aydır panik atağın muhtemel sonuçları üzerinde korku (kontrolü kaybetme, kalp krizi gibi)
C) Bariz davranış değişikliği.
Kişi şayet bu 3 durumdan en az birine sahipse panik bozukluk sahibi olma ihtimali vardır.
Panik atakların yineleneceği kanısı yani beklenti anksiyetesi şahısların hayatını kıymetli biçimde etkilemektedir. Her vakit yaptığı işleri yapmak yerine kendini daha inançlı gördüğü konutundan çıkmamak üzere davranış değişikliklerine neden olmaktadır. Öbür bir örnek vermek istersek ise hastaneye yakın yeni bir konuta taşınmak istemelerini söyleyebiliriz. Kişi panik atak başlamasın diye çeşitli tedbirler alır; ağır taşımaz, haberleri izlemez. Elhasıl hayatında işlevsizlik ortaya çıkar. Şayet bağırsaklarla ilgili bir panik atak geçirdiyse kişi yemek yemez, su bile içmez.
Panik bozukluğa giden yola ışık tutmak bu hastalara yardımcı olmak için çok değerli bir usuldür. Bu bozuluğun tedavisinde en kritik nokta beklenti anksiyetesi ve kaçınmalardır. Bu nedenle bu bozukluğun tedavisinde Bilişsel davranışçı terapiler birinci seçenek olarak sunulmaktadır. Panik atak vb durumlarla ilgili badire yaşıyorsanız bağlantıya geçebilirsiniz.
İşte tüm bu şikayetlerin temelinde şayet organik bir sorun yoksa(kardiyovasküler sorunlar) endişe, panik, panik atak ve panik bozukluk kavramları yer almaktadır. O halde bu kavramları dehşet üzerinden tanımlamaya başlamak gerekmektedir.
Kaygı Nedir?
Bir ormanda olduğunuzu ve tabiatın hoşluğuna kendinizi bıraktığınızı hayal edin. Yürümeye başladınız. Akabinde hiç de istenmeyen bir şeyle karşılaştınız. Bir yılan! Birçok canlıda olduğu üzere bu türlü tehlike içeren bir durumda kaygıya kapılırız. Kaygının oluşması olağan bir şeydir. Hatta hayatta kalabilmek ismine çok kıymetli bir fonksiyonu vardır. Zira bizi savaş ya da kaç yansısına hazırlar. Pekala dehşet bunu nasıl yapar?
Dehşet sırasında adrenalin salgılanır. Adrenalin salgılandığında kandaki şeker oranı artar. Bu şekerin yakılması için ise oksijene muhtaçlık vardır. Oksijen alımını arttırmak için ise süratli nefes alıp vermeye başlarız. Bunun sonucunda ise kalp atım suratı artar ve kan süratli bir biçimde bedende dolanmaya başlar. Buraya kadar olan süreçte yaşananlar çarpıntı denilen durumu açıklamaktadır. Adrenalinin yaptıkları bununla da kalmaz. Bedende en çok kanın gittiği yer olan cilt ve sindirim sistemine giden kan damarlarını büzer. Tetikte olmamız için kanın birçoklarını kaslara pompalar. Kanın kaslarda fazla olması gücün artması demektir. Lakin cilt üzerindeki kanın geri çekilmesi üşümeyi beraberinde getirir. Kaslarda ki gücün artışı soğuk cilt üzerinde terlemeye neden olur. İşte soğuk soğuk terlemek dediğimiz şeyde tam olarak budur. Pekala ya mide bulantıları ve bağırsak hareketliliği? Adrenalinin sindirim sistemi üzerindeki damarları büzdüğünü söylemiştik. Bunların sonucu olarak ise az kan giden mide ve bağırsak sistemi bu halde reaksiyon vermektedir. O halde mide bulantısı ve bağırsakların garip durumunu da açıklamış olduk. Tüm bu olağan dışı yansılar adrenalinin bedendeki tesiri mühletince gerçekleşir. Burası çok değerli dikkat! Adrenalin azamî tesirine 15. dakika sonunda ulaşır. Yaklaşık 15 dakika daha azamî seviyede devam eder. Akabinde ise 15 dakikalık süreçte tesiri başlangıç seviyesine iner.
Pekala ya Panik atak nedir?
Panik atak endişeye büyük benzerlik gösterir. Adrenalin, mide bulantısı, terleme, süratli nefes alıp verme üzere belirtiler benzeridir. Lakin farklı olan kaygıda hali hazırda o an ortaya çıkan bir uyaran vardır. Panik atak da ise endişe objesi yoktur. İleride karşımıza çıkabilecek tehlikeli durumlar üzerinden işler. Fonksiyonel olabilecek bir durum yoktur, bilakis günlük hayattaki fonksiyonu de bozabilir. Beklenmedik bir formda gelişir. Meskende televizyon izlerken, yemek yerken, rastgele bir yerde ortaya çıkar. Birinci panik atak beklenmeden gelir, nedeni bilinemez, mana verilemez ve tehlike çağrıştırır. Bu nedenle endişe yaratacak bir durum ortaya çıkarır. Lakin bu yanlış alarm durumudur. Birinci panik atak durumunda kişi "Ölüyorum, kalp krizi geçiriyorum, nefes alamıyorum" formunda düşünür. Bu nedenle ambulansı, eşi-dostu- taksiyi arar, hastaneye gider… Artık biraz düşünelim. Panik atak durumunda kişi hastaneye vardığında sanki kaç dakika geçmiştir? Sanırım en fazla bir saat sonra hastaneye varmış olacaktır. Bu durum ise adrenalin tesirinin artık azalmaya başladığını gösterir. Fakat kişi bunu bilemez. Ve "Hastaneye gittim bir rahatlama geldi, ben de anlamadım." der. Hekimi görür hiçbir şeyi kalmaz! Artık adrenalin olağan düzeydedir. Bu durumda hastane o kişi için olumsuz pekiştireç haline gelmiştir. Yani kişi için hastaneye gitme davranışı pekişecektir. Kişi bundan sonra her atak için hastanenin yoluna düşecektir. Bir yere gidecekse hastane güzergahları üzerinden gidecektir. Pekala ya bu panik atak durumunda hastaneye gitmeseydi belirtiler devam edecek miydi? Şayet öbür bir nedeni yoksa yalnızca panik atak durumu ise hayır etmeyecekti. Olumsuz pekiştirmeyi görmemiş öğrenmemiş olacaktı.
Panik bozukluk nedir?
Birçok vakit panik atakla karıştırılan panik bozukluk çok daha kapsamlı bir durumdur.
DSM 5'e nazaran panik bozukluk kriterleri;
A) En az 1 aydır öteki panik atakların olacağına dair daima dert durumu (beklenti anksiyetesi)
B) En az 1 aydır panik atağın muhtemel sonuçları üzerinde korku (kontrolü kaybetme, kalp krizi gibi)
C) Bariz davranış değişikliği.
Kişi şayet bu 3 durumdan en az birine sahipse panik bozukluk sahibi olma ihtimali vardır.
Panik atakların yineleneceği kanısı yani beklenti anksiyetesi şahısların hayatını kıymetli biçimde etkilemektedir. Her vakit yaptığı işleri yapmak yerine kendini daha inançlı gördüğü konutundan çıkmamak üzere davranış değişikliklerine neden olmaktadır. Öbür bir örnek vermek istersek ise hastaneye yakın yeni bir konuta taşınmak istemelerini söyleyebiliriz. Kişi panik atak başlamasın diye çeşitli tedbirler alır; ağır taşımaz, haberleri izlemez. Elhasıl hayatında işlevsizlik ortaya çıkar. Şayet bağırsaklarla ilgili bir panik atak geçirdiyse kişi yemek yemez, su bile içmez.
Panik bozukluğa giden yola ışık tutmak bu hastalara yardımcı olmak için çok değerli bir usuldür. Bu bozuluğun tedavisinde en kritik nokta beklenti anksiyetesi ve kaçınmalardır. Bu nedenle bu bozukluğun tedavisinde Bilişsel davranışçı terapiler birinci seçenek olarak sunulmaktadır. Panik atak vb durumlarla ilgili badire yaşıyorsanız bağlantıya geçebilirsiniz.