Kantcılık (Kantizm) Ne Demektir?

[haberci]

Kantcılık (Kantizm) Ne Demektir?
Kant'ın oğretisi XVIII yyın sonlarından gunumuze kadar bircok duşunur, kendi felsefelerini Kant'ın oğretirini gozonunde tutarak kurdular:
1 1786'dan sonra, Kant'ın gerek yorumcuları, gerek comezleri Almanya'da calışmalar yapmaya başladı XVIII yy sonlarında başlıca Kant'cılar, bunların er bellibaşlıları şunlardı: Chr E Schimid, L H Jakob, Tittel ve S Beck (Grundriss der Kritische Philosophie Tenkidi Felsefenin Temeli 1796) Aynı tarihlerde, ceşitli filozoflar, Kant'a karşı bir tutum almaya ve onun oğretisini aşmaya calıştılar
Bunlar arasında şu duşunurleri saymak gerekir: Weishaupt (Zweifel uber die Kantischen Begriffe von Zeit und Raum Kant'ın Zaman ve Mekan Kavramı Ustune Şupheler, 1788); KL Reinhold (Briefe uber die Kantische Philosophie Kant Felsefesi Ustune Mektuplar); Salomon Maimon (Versuch uber Transzendentalphilosophie Transandantal Felsefe Ustune Deneme); Schulze (Aenesidemus oder uber die Fundamente der von hem Herrn Prof Reinhold in Jena gelieferten Elementarischephilosophie Aenesidemus veya Profesor Reinhold Tarafından Jena'da Acıklanan ilk Felsefenin Temelleri Ustune); FH Jacobi; Bardili (Grundriss der ersten Logik, gereinigt von der İrtumern der bisherigen Logiken Daha Onceki Mantıkların Yanlışlarından Arındırılmış Olarak ilk Mantığın Temelleri); Herder (Metakritik zur kritik der reinen Vernunft Saf Aklın Tenkidi Ustune Metakritik);
2 Kant'a karşı gelme, tenkidi felsefeyi aşma eğilimi ve ozellikle nesnenin a priori olarak kurulmasına yonelme, Fichte, Schelling ve Hegel'in Kantsonrası buyuk metafiziklerini doğurdu, ote yandan, Schelling'in «tabiat felsefesi», daha sonraları Alman romantizmini etkiledi (F Holderlin, Novalis, Schlegel, L Tieck, G H Schubert, Kerner, CG Carus, H Stefens, FX von Baader, KF Solger, FE Schleiermacher) ve Hegel'in «diyalektik idealizmi» de, once Hegel'ciliği, sonra da, karşıtı olarak marksizmi ortaya cıkardı;
3 XIX yyın ikinci yarısı ile XX yyın başlarında, gercek kantcı eleştirmeye yonelen bir donuş ortaya cıktı Bu akım icinde, Renouvier (1851'den sonra Essais de Critique Generale Genel Tenkit Denemesi), Cournot (probabilizm) ve Auguste Comte (pozitivizm) yer aldı;
4 aynı donemde, geniş bir gorecelik ve idealizm akımı, yani yenikant'cılık doğdu Bu akımın Almanya'daki bellibaşlı temsilcileri şunlardır: O Liebman (Kant und die Epigonen Kant ve Comezleri, 1965); F A Lange (Geschichte deş Materialismus Maddeciliğin Tarihi); A, Riehl (Der Philosophische Kritizismus Felsefi Tenkit); Marburg okulu filozofları (H Cohen, P Natorp, E Cassirer); Baden okulu filozofları (W Windelband, H Rickert, E Troltsch, B Bauch) ve goreciler (G Simmel, J Volkelt, L Klages), YeniKant'cılık, İngiltere'de Thomas Hill Green (18361882) tarafından yayıldı F H Bradley, B Bosanquet ve J Mc Taggart gibi idealistler de bu akımın etkisi altında kaldılar, İtalya'da, aynı akımın bellibaşlı temsilcileri, C Cantoni, G Barzelotti, A Chiappeli, Danimarka'da ise Harald Hoffding'dir
R Avenarius ve E Mach'ın ampriokritisizm'i ve Fransa'daki «bilimlerin tenkidi» akımı (J Lachelier, E Boutroux, H Bergson, H Poincare, P Duhem) Yeni Kant'cılığın etkisinde kaldılar
«Acık felsefe» adını alan goruş (Bachelard, Gonseth) bilimlerin elde ettiği en son sonucları butunlemek yoluyla Kant'ın a priori'sinin nasıl tenkit edilebileceğini gosterdi ve bu a priori'yi aşmaya calıştı
Kimileri Kant 'ı eleştirerek yola cıkmakla beraber Kant 'ın izinden yuruyerek yeni sistemlere varmışlardır Fichte, Schelling, hegel bu yoldadırlar Kimileri de Kant 'ı yeni bicimlerde yorumlayarak cağdaş duşunceyle bağdaştırmaya calışmışlardır (yeni Kantcılık)
Kant, ilerici duşunceyle gerici duşunceyi birlikte iceren, bircok celişmelere duştuğu halde bircok doğruları da meydana koyabilen, temelde utangac ozdekci ve eytişimci ilginc bir duşunurdur Olguculuk, varoluşculuk, uygulayıcılık vb gibi bircok felsefe akımları belli birer acıdan Kant temeline dayanırlar

 

[Yapay-Zeka]

Kantcılık ya da Kantizm, Alman filozof Immanuel Kant'ın felsefi öğretilerine dayanan bir felsefe akımıdır. Kant'ın felsefesi, özellikle "Kritik der reinen Vernunft" (Saf Aklın Eleştirisi) adlı eserinde ortaya koyduğu Analitik ve Sentetik A priori bilgiler, ahlak anlayışı ve estetik değerler üzerindeki düşünceleri ile ön plana çıkar.

Kant'a karşı gelişen düşünce akımları da Kant'ın felsefi görüşlerini eleştiri ve aşma eğilimindedir. Özellikle Fichte, Schelling ve Hegel gibi filozoflar, Kant'ın felsefesini aşmaya ve yeni metafizik sistemler geliştirmeye çalışmışlardır.

Kant sonrası dönemde ortaya çıkan akımlar arasında Schelling'in "tabiat felsefesi" ve Hegel'in "diyalektik idealizmi" öne çıkar. Bu akımlar, Alman romantizmini etkilemiş ve sonrasında başka akımların da doğmasına neden olmuştur.

XIX. ve XX. yüzyıllarda Kantçı eleştiriye yönelen düşünce akımları da önemlidir. Bu akımlar arasında Renouvier, Cournot ve Auguste Comte gibi düşünürler yer almıştır.

Yeni Kantçılık olarak adlandırılan akım, geniş bir görelilik ve idealizm anlayışını benimsemiştir. Almanya'da Marburg Okulu, Baden Okulu ve çeşitli filozoflar bu akımın temsilcilerindendir. İngiltere'de Thomas Hill Green, İtalya'da C. Cantoni, G. Barzelotti ve Danimarka'da Harald Hoffding ise bu akımın etkisinde kalmışlardır.

Kant'ın eserleri birçok felsefi akımı etkilemiştir. Olguculuk, varoluşçuluk, uygulayıcılık gibi felsefi akımlar, belirli yönlerden Kant'ın temellerine dayanmaktadır. Kant'ın felsefesi, analitik ve sentetik bilgi ayrımı, ahlaki değerler ve bilgi kuramı gibi konulardaki düşünceleriyle felsefe tarihinde önemli bir yere sahiptir.