S
SoruCevap
"Disleksili olmanın ne demek olduğunu asla anlayamayacaksınız. Bu alanda ne kadar uzun müddettir çalışıyor olursanız olun, isterseniz çocuklarınız da disleksili olsun, tüm çocukluğunuz boyunca aşağılanmanın ve çabucak hemen her gün size hiçbir şeyde başarılı olamayacağınızın öğretilmesinin nasıl bir his olduğunu asla anlayamayacaksınız."
Jackie Stewart
"Uçan İskoçyalı" lakaplı Formula 1 pilotu
Disleksinin yıllardır süregelen araştırmalara karşın her disiplin tarafından kabul edilen kesin ve tartışmasız bir tarifi yoktur. Psikolog Andrew Ellis disleksinin katiyetle bir okuma bozukluğu olmadığını söylemiştir. Beynin okumak için evrilmediğini gösteren araştırmalar düşünüldüğünde disleksiyi yalnızca "okuma bozukluğu" olarak tanımlamak hayli eksik kalır kanımca da.
Nörobiyolojik araştırmalar dislektik çocuklarda okuma için gerekli bilişsel, algısal ya da motor süreçlerin beyinde farklı gerçekleştiğini gösterir.
Disleksili çocuklar; göz ve kulak üzere motor fonksiyon gerektiren bir misyonun bileşenlerini eksiksiz, seri ve süratli bir biçimde birleştirmeleri gerektiğinde hayli zorlanırlar. Disleksili bireylerin birçoğunun beyninde süratle sunulmuş iki görsel tek bir uyarılma üzere gözükür zira kişi bu görsel bilgiyi gereğince çabuk işleyemez. Birebir spektrum içinde yer alan bireyler farklı özelliklere sahip olabilirler. Kimi çocukları dikkat, bellek üzere yürütücü süreçlerden okuma sorunu yaşar. Kimi çocuklarda dikkat ve okuma ile birlikte giden sorunlar ya da zamanlama ile alakalı meseleler vardır. Akademik manada yaşanan zahmetler ortak olsa da bunların çeşit ya da seviyesi her bireyde farklı olabilir. Akademik olarak zahmet yaşayan her çocuk disleksi tanısı almaz. Zekâ geriliği, göz ya da kulak ile ilgili rahatsızlıklar, nörolojik bozukluklar, öğrenme için uygun bir etrafın olmaması ya da dilsel faktörler kesinlikle değerlendirilmelidir.
Disleksi bireyler olağan yahut normalüstü zekâya sahiptir ve ekseriyetle çocukların okula başlamasıyla birlikte daha besbelli hale gelir.
Dislektik Bireylerde Gözlemlenebilir Davranışsal Özellikler
Ses Ünite Farkındalığı – Fonolojik eksiklikleri olan çocuklar harf ve ses bağlantısını söz, hece, kafiye seviyesinde manaya, kullanma ve yorumlamada zorluk yaşarlar. Ses ünite farkındalığı ölçekleri bu çocukları anaokulunda ya da birinci sınıfta tespit etmeyi sağlar. Ses farkındalığı maharetleri sözcüklerin birebir ya da farklı olup olmadığının ayırt edilmesi, heceleri birleştirme ya da ayırma, kafiyeyi tanıma, sözcükten ses çıkarma, ses ekleme, birinci sesi, son sesi tanıma üzere özellikleri kapsar.
İsimlendirme Suratı ( Otomatizasyon) – Beyin uzmanlaştığı bölgede otomatik bir sürat yakalar. Akıcılık sıkıntıları yaşayan çocuklar birçok vakit küçük yaştan itibaren isimlendirme suratı eksikleri stantlar. Mesela renkleri ya da kolay görselleri isimlendirmede yavaştırlar. Bu çocuklar erken periyotta daima göz arkası edilir zira isimlendirmeleri yavaşta olsa kafidir. Otomatik süratli isimlendirme testlerinde daha uzun müddete gereksinim duyan çocuklar sözcükleri okurken akıcı ve gerçek okumada zahmet yaşarlar.
Ortografik Farkındalik – Sözlerin ses dizimi ile ilgili farkındalıktır. Sözlerin gerçek ya da yanlış yazıldığını fark etme, yanlışsız ve süratli yazma
Morfolojik Farkındalık – Sözlerin içindeki yapı ünitelerini fark etme maharetidir. Örneğin; "çiçekler" sözündeki "-ler" çoğul ekinin bilinmesi. Ayrıyeten sözün manasını, hakikat yazılmasını ve gerçek söylemini sağlayan marifettir.
İşleyen Bellek – Okuma ve yazma ile ilgili vazifelerde kelamla bilginin işler bellekte kodlanması, saklanması ve gerektiğinde kullanılması gerekir. İşler bellek ile ilgili yapılan testlerde dislektik çocuklar sözel bilgiye dayalı vazifelerde ve kısa müddetli bellekte zorlanırlar.
Söz Dağarcığı – Dislektik çocuklarda karşılaşılan durumlardan biri söz dağarcığının yetersiz olmasıdır. Okuma-yazma marifetlerinin edinilmesinde söz dağarcığının fazla olması olumlu tesir yaratır.
Bu datalar dikkate alındığında okul öncesi periyotta gözlenen kimi belirtiler disleksi işareti olabilir.
Konuşma gelişiminin gecikmesi
Bebeksi ya da yaşının gerisinde konuşma
Kolay görsel ya da sembolleri, kavramları isimlendirmede zorluk ya da yavaşlık
Ses farkındalığı hünerlerinde zorlanma
Birbirini takip eden uzun yönergeleri takip etmekte zorlanma
Ebeveynlerin/Öğretmenlerin okuma zahmeti yaşayan çocukları erken ve ağır bir müdahale programına yönlendirmeleri epeyce değerlidir. Bu yönlendirme, zorlanmanın birinci işaretinden itibaren olmalı ve zorlanan çocuklar için kapsamlı bir takviye eğitim programı uygulanmalıdır. Geç kalınan durumlarda çocukların anne ve babalarının baskıcı tavırları, öğretmenlerinin eleştirisi, arkadaşlarının alayına maruz kalması sonucunda içine kapanma, tasa, özgüven eksikliği, davranış sorunları ile karşılaşılabilir. Tarih boyunca başarılı dislektik bireyler her vakit olmuştur; Tom Cruise, Thomas Edison, Leonardo Da Vinci, …
Hasebiyle dislektik çocukların var olan potansiyeli en verimli biçimde kullanması şayet bir yeteneği varsa bu tarafta eğitilebilmesi için erken teşhis değerlidir.
Jackie Stewart
"Uçan İskoçyalı" lakaplı Formula 1 pilotu
Disleksinin yıllardır süregelen araştırmalara karşın her disiplin tarafından kabul edilen kesin ve tartışmasız bir tarifi yoktur. Psikolog Andrew Ellis disleksinin katiyetle bir okuma bozukluğu olmadığını söylemiştir. Beynin okumak için evrilmediğini gösteren araştırmalar düşünüldüğünde disleksiyi yalnızca "okuma bozukluğu" olarak tanımlamak hayli eksik kalır kanımca da.
Nörobiyolojik araştırmalar dislektik çocuklarda okuma için gerekli bilişsel, algısal ya da motor süreçlerin beyinde farklı gerçekleştiğini gösterir.
Disleksili çocuklar; göz ve kulak üzere motor fonksiyon gerektiren bir misyonun bileşenlerini eksiksiz, seri ve süratli bir biçimde birleştirmeleri gerektiğinde hayli zorlanırlar. Disleksili bireylerin birçoğunun beyninde süratle sunulmuş iki görsel tek bir uyarılma üzere gözükür zira kişi bu görsel bilgiyi gereğince çabuk işleyemez. Birebir spektrum içinde yer alan bireyler farklı özelliklere sahip olabilirler. Kimi çocukları dikkat, bellek üzere yürütücü süreçlerden okuma sorunu yaşar. Kimi çocuklarda dikkat ve okuma ile birlikte giden sorunlar ya da zamanlama ile alakalı meseleler vardır. Akademik manada yaşanan zahmetler ortak olsa da bunların çeşit ya da seviyesi her bireyde farklı olabilir. Akademik olarak zahmet yaşayan her çocuk disleksi tanısı almaz. Zekâ geriliği, göz ya da kulak ile ilgili rahatsızlıklar, nörolojik bozukluklar, öğrenme için uygun bir etrafın olmaması ya da dilsel faktörler kesinlikle değerlendirilmelidir.
Disleksi bireyler olağan yahut normalüstü zekâya sahiptir ve ekseriyetle çocukların okula başlamasıyla birlikte daha besbelli hale gelir.
Dislektik Bireylerde Gözlemlenebilir Davranışsal Özellikler
Ses Ünite Farkındalığı – Fonolojik eksiklikleri olan çocuklar harf ve ses bağlantısını söz, hece, kafiye seviyesinde manaya, kullanma ve yorumlamada zorluk yaşarlar. Ses ünite farkındalığı ölçekleri bu çocukları anaokulunda ya da birinci sınıfta tespit etmeyi sağlar. Ses farkındalığı maharetleri sözcüklerin birebir ya da farklı olup olmadığının ayırt edilmesi, heceleri birleştirme ya da ayırma, kafiyeyi tanıma, sözcükten ses çıkarma, ses ekleme, birinci sesi, son sesi tanıma üzere özellikleri kapsar.
İsimlendirme Suratı ( Otomatizasyon) – Beyin uzmanlaştığı bölgede otomatik bir sürat yakalar. Akıcılık sıkıntıları yaşayan çocuklar birçok vakit küçük yaştan itibaren isimlendirme suratı eksikleri stantlar. Mesela renkleri ya da kolay görselleri isimlendirmede yavaştırlar. Bu çocuklar erken periyotta daima göz arkası edilir zira isimlendirmeleri yavaşta olsa kafidir. Otomatik süratli isimlendirme testlerinde daha uzun müddete gereksinim duyan çocuklar sözcükleri okurken akıcı ve gerçek okumada zahmet yaşarlar.
Ortografik Farkındalik – Sözlerin ses dizimi ile ilgili farkındalıktır. Sözlerin gerçek ya da yanlış yazıldığını fark etme, yanlışsız ve süratli yazma
Morfolojik Farkındalık – Sözlerin içindeki yapı ünitelerini fark etme maharetidir. Örneğin; "çiçekler" sözündeki "-ler" çoğul ekinin bilinmesi. Ayrıyeten sözün manasını, hakikat yazılmasını ve gerçek söylemini sağlayan marifettir.
İşleyen Bellek – Okuma ve yazma ile ilgili vazifelerde kelamla bilginin işler bellekte kodlanması, saklanması ve gerektiğinde kullanılması gerekir. İşler bellek ile ilgili yapılan testlerde dislektik çocuklar sözel bilgiye dayalı vazifelerde ve kısa müddetli bellekte zorlanırlar.
Söz Dağarcığı – Dislektik çocuklarda karşılaşılan durumlardan biri söz dağarcığının yetersiz olmasıdır. Okuma-yazma marifetlerinin edinilmesinde söz dağarcığının fazla olması olumlu tesir yaratır.
Bu datalar dikkate alındığında okul öncesi periyotta gözlenen kimi belirtiler disleksi işareti olabilir.
Konuşma gelişiminin gecikmesi
Bebeksi ya da yaşının gerisinde konuşma
Kolay görsel ya da sembolleri, kavramları isimlendirmede zorluk ya da yavaşlık
Ses farkındalığı hünerlerinde zorlanma
Birbirini takip eden uzun yönergeleri takip etmekte zorlanma
Ebeveynlerin/Öğretmenlerin okuma zahmeti yaşayan çocukları erken ve ağır bir müdahale programına yönlendirmeleri epeyce değerlidir. Bu yönlendirme, zorlanmanın birinci işaretinden itibaren olmalı ve zorlanan çocuklar için kapsamlı bir takviye eğitim programı uygulanmalıdır. Geç kalınan durumlarda çocukların anne ve babalarının baskıcı tavırları, öğretmenlerinin eleştirisi, arkadaşlarının alayına maruz kalması sonucunda içine kapanma, tasa, özgüven eksikliği, davranış sorunları ile karşılaşılabilir. Tarih boyunca başarılı dislektik bireyler her vakit olmuştur; Tom Cruise, Thomas Edison, Leonardo Da Vinci, …
Hasebiyle dislektik çocukların var olan potansiyeli en verimli biçimde kullanması şayet bir yeteneği varsa bu tarafta eğitilebilmesi için erken teşhis değerlidir.
